Koło Miłośników Dziejów Grudziądza Logo KMDG Herb Grudziądza

BIULETYN
KOŁA MIŁOŚNIKÓW DZIEJÓW GRUDZIĄDZA
KLUB „CENTRUM” SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWEJ
Rok VII: 2009 Numer 16 (208)
Data odczytu: 06.05.2009 Data wydania: 02.09.2009

Zbigniew Zawadzki 769. spotkanie

Wiadomości o Grudziądzu na łamach „Głosu Pomorza” 1946 roku.

„Głos Pomorza” – pismo codzienne, wydawca Spółdzielnia Wydawnicza „Wiedza” drukowane w Drukarni Pomorskiej „Wiedza” Nr 7 w Grudziądzu.

Przeglądając rocznik gazety godne przeczytania są artykuły ciągłe - zamieszczane przez cały rok lub przez kilka lub kilkanaście numerów wydawniczych oraz odnotowane wydarzenia gospodarcze, wracającego do życia miasta. Na uwagę zasługują również ciekawe reklamy.

Przez cały rok zamieszczany był tygodniowy felieton p.t. „Z wędrówki po Grudziądzu” autorstwa dziennikarza podpisującego się pseud. „Siew”. Tematyką felietonów było życie codzienne mieszkańców miasta, wydarzenia kulturalne i gospodarcze Grudziądza oraz spostrzeżenia autora z wędrówek po ulicach zniszczonego miasta.

 

W odcinkach – ciekawą relacją, względnie na świeżo zapisaną jest opis Bitwy pod Grudziądzem toczonej w dniach od 1 do 4 września 1939 roku - autorstwa płk. dypl. Albina Leszczyńskiego – Szefa Sztabu Grupy Operacyjnej Gen. Bołtucia.

 

 

Pełną dramatu i nieludzkiego traktowania ludzi w obozie koncentracyjnym przedstawia w odcinkach Ludwik Zysnarski – Grudziądzanin, w cyklu „Droga Śmierci – Ewakuacja Buchenwaldu”.

 

Na szczególną uwagę zasługuje cykl odcinków w formie opisywanych na bieżąco wydarzeń frontowych przez mjr. w stanie spoczynku Henryka Gąsiorowskiego p.t. „Oblężenie i zdobycie Grudziądza przez wojska rosyjskie w lutym i marcu 1945r”. Opis wydarzeń autor zaczyna od dnia 26 stycznia. Gro relacji to wydarzenia z terenu starego miasta-, bo tu mieszkał autor.

 

Dnia 6 marca 1946 roku Miejska Rada Narodowa nadała Edwardowi Osóbce Morawskiemu honorowe obywatelstwo miasta Grudziądza. Wniosek na posiedzeniu Rady odczytał radny PSS Kopciński- przyjęty został jednogłośnie

 

„Panorama Grudziądza ocalała”, wspaniała panorama „Grudziądz”, pędzla znanego artysty malarza Wacława Szczeblewskiego, która zdobiła dużą salę posiedzeń Rady Miejskiej a przez prawie sześć lat przeleżała na strychu między rupieciami szczęśliwie ocalała. Panorama została odrestaurowana i zawieszona na dawnym miejscu. Oglądać ją można było na uroczystym posiedzeniu Rady Miejskiej z okazji pierwszej rocznicy wyzwolenia Grudziądza. Panorama zaginęła w niewyjaśnionych okolicznościach !!!!!!!!!

 

10 marca o godz. 1100 odbyło się poświecenie kaplicy w sierocińcu, który przejęły prawowite administratorki Siostry Elżbietanki, a który okupanci przeznaczyli na siedzibę gestapo.

 

 

Ogłoszenie, które skierowane było szczególnie do filatelistów. Z okazji 1. rocznicy wyzwolenia miasta Urząd Poczty wprowadził okolicznościowy datownik.

Z powodu braku mostu na Wiśle-do Bydgoszczy i Świecia mieszkańcy naszego grodu zmuszeni byli jeździć przez Chełmno i Toruń. Dlatego z radością przyjęto wiadomość faktu uruchomienia przez Państwowy Zarząd Wodny promu na Wiśle. Pojemność promu i cennik za przewóz: Prom kursować będzie od godz. 500 -2100. Na promie pomieścić można: samochodów osobowych z pełnym obciążeniem sztuk 6, samochodów ciężarowych z obciążeniem do 5 ton stuk 4, wozów konnych dużych sztuk 4,koni 40 ludzi 200.

Taryfa opłat- osoby dorosłe -5 zł., dzieci, młodzież 2 zł

- Źrebięta, cielęta, kozy                                               10 zł.

- Konie, krowy, muły                                      25 zł.

- Rowery, wózki                                                           5 zł.

- Motocykle                                                               15 zł.

- Motocykle z przyczepą                                             20zł

- Samochód osobowy z kierowcą                               100zl.

- Samochód ciężarowy, autobus                                  150zł.

 

Bezpłatny przewóz- Dzieci do lat 7 w towarzystwie starszych i wózki dziecięce, o ile nie ma w nich towarów

 

Podróże Wisłą-Polska Żegluga Państwowa Grudziądz ul. Rybacka 27 informuje, że Żegluga pasażersko – towarowa otwarta –do Warszawy i Gdańska bez przesiadania.Odjazd z Grudziądza codziennie rano.

W dół rzeki godz. 5.30 (do Gdańska).

W górę rzeki godz. 4-ta (do Warszawy).

Przyjazd do Grudziądza

Z Warszawy godz21,

z Gdańska godz. 23.

Ceny: do Nowego -20zł, Gniewu - 45zł, Tczewa - 75zł, Gdańska - 120 zł, Chełmna - 25zł, Bydgoszczy - 85zł, Włocławka – 150 zł, Warszawy - 235zł.

 

Zabawa na Wiśle !!!!!!!!!!!

Największym statkiem „Sobieski” w nieznane. Dziś w sobotę wieczorem o godz. 19 wyjazd z przystani. Bufet warszawski.

Przedsprzedaż biletów w biurze PŻPaństw. Rybacka 27

 

Dnia 23 maja odbyło się pod przewodnictwem Mec. Jazłowińskiego zebranie obywatelskie, na którym postanowiono reaktywować na terenie Grudziądza, działalność Towarzystwa Upiększenia Miasta. Wybrano Komitet organizacyjny, któremu powierzono kontynuowanie pięknej tradycji Towarzystwa. W skład Komitetu weszli: Dzierzęcki Jan, Hamelski Antoni, Mec. Jazłowinski Piotr, Mec. Jurkiewicz Bronisław, dyr. Kubliński Zygmunt, dyr. Karow Kazimierz, insp. Rybicki Paweł, dr Wyrwicka Agnieszka, i dr Wyrwicki Dobrosław.

 

 

Upaństwowione przedsiębiorstwa grudziądzkie- W ślad za Pomorskim Dziennikiem Wojewódzkim Głos Pomorza publikuje listę przedsiębiorstw, które dotychczas były pod zarządem państwowym i zostały upaństwowione:

- Fabryka Mebli Polakowski -Rybacka 5 – były właściciel Kurt Polakowski

- Fabryka Mebli Ostrowski – Rybacka 6- były właściciel Fritz Ostrau vel Ostrowski

- Fabryka Mebli i Tartak Otto Kahrau- Piłsudskiego 10- były właściciel Otto Kahrau.

- Fabryka „Mangan” podczas okupacji „Angelis”- Odlewnia metali i żelaza-Narutowicza 17/19- były właściciel Józef Tobola

- Fabryka Papy i Wyrobów Smołowcowych Ventzke i Duday -wyrób papy dachowej- Pierackiego61- były właściciel Sp. Akc.

 

„Restauracja pod Pocztą” –wł. Franciszek Lewiński -róg Mickiewicza i Sienkiewicza- Poleca śniadania, obiady i kolacje –dobrze pielęgnowane napoje i smaczne przekąski – na obiady i kolacje w abonamencie duża zniżka. Tel. 15- 59 – Ten sam, co przed wojną!!!!!!!

 

Hotel Karolewicz urządza w sobotę jedzenie kiszek, na które 16.XI.46 serdecznie zaprasza –Gospodarz

 

„Bristol”- Kawiarnia – Cukiernia – Grudziądz Legionów 7 –dnia 13.IV.46 - Zaprasza PT Obywatelstwo – na otwarcie lokalu po gruntownym remoncie – Gospodarz Bristolu – Łabuzem

 

 

Dnia 26 X 46 ukonstytuował się Społeczny Komitet Odbudowy Grudziądza:

  • Maciejewski – prezes Sądu Okręgowego,
  • Hajec –kier. Szkoły,
  • Kalinowski  v-ce starosta,
  • Niedziałek – poseł do KRN,
  • Wielogłoski – dyr. H & V,\
  • Wielander -  prezes Stronnictwa Pracy,
  • Mowiński – prez. Miasta

 

Uroczyste oddanie do użytku kluczowego mostu na trasie Grudziądz - Łasin w Kłódce.

Dla przypomnienia – 7 z 9 mostów betonowych w mieście oraz 27 mostów w powiecie wysadzonych zostało w powietrze przez okupanta.

 

Celem zdobycia funduszy na wzniosły cel Komitet Odbudowy Fary organizuje w dniu 15,IX. Wielki Festyn połączony z loterią fantową i innymi atrakcjami. Apeluje się do społeczeństwa miasta o kupowanie „Cegiełki na odbudowę” ( 5zł.i 25zł.). Do akcji sprzedaż zaangażowano harcerstwo i Caritas. Zamierza się wyprodukować 3000 cegiełek z nazwiskiem fundatorów, kto chce być anonimowym fundatorem -NN. Wartość minimalna za taką cegłę to 1000zł. Zgłoszenia do 4.XI.46

 

Grudziądz w cyfrach –

 Stan ludności na dzień 1.IX.1939 – to 58.000 mieszkańców

1.VIII.46 - to 40.663 mieszkańców – obniżka 17.333 -31,5%

W pierwszych miesiącach po wyzwoleniu wg prowizorycznych danych to 32.743 mieszk.

 

Obszerne wspomnienia zakładników „Internatu” z pamiętnego października 1939 roku.

 

Ruszyła Komunikacja Samochodowa: oddz. Kwidzyn-obsługiwał dwie linie w przeciwne strony. Grudziądz - Tczew przez Kwidzyn- Gardeję –Grudziądz- Gardeję –Kwidzyn- Sztum-Malbork- Tczew- Malbork- Sztum- Kwidzyn

 

Lista poległych i pomordowanych członków PCK Oddziału Grudziądz.

            „... Nie ma na pewno organizacji czy stowarzyszenia w Polsce, któreby nie poniosło dotkliwych strat na skutek wojny – Hitlerowscy siepacze dobierali się przede wszystkim do tych ludzi, którzy w życiu społecznym wykazywali element wartościowy, a tym samym dla Niemców niebezpieczny.

Z pośród różnych organizacji grudziądzkich poważne straty poniósł również Polski Czerwony Krzyż. – Podczas uroczystości 25-lecia jubileuszu istnienia Kół młodzieżowych, byli członkowie Koła przy Gimn. Sobieskiego, Wyrębalski i Olszewski odczytali przed pomnikiem 1— ciu rozstrzelanych, listę poległych członków Kół młodzieżowych PCK z terenu miasta i powiatu, wedle, których zginęły następujące osoby.

  1. Dr Maślanka – były prezes PCK – rozstrzelany przez Niemców.
  2. Becker Józef – rozstrzelany – b. członek PCK Gimnazjum Sobieskiego
  3. Kaube Tadeusz – rozstrzelany – b. czł. PCK, Gimnazjum Sobieskiego
  4. Dziuba Maria – rozstrzelana – b. czł. Koła PCK, Gimnazjum Sobieskiego
  5. Kulerski Tadeusz – poległ w powstaniu Warszawskim – Gimnazjum Sobieskiego
  6. Żaboklicki Wojciech – poległ w powstaniu Warszawskim - Gimnazjum Chrobrego
  7. Kordesz Henryk – poległ w powstaniu Warszawskim - Gimnazjum Sobieskiego
  8. Polley Czesław – poległ w postaniu Warszawskim - Gimnazjum Sobieskiego
  9. Płachtowski Kazimierz – poległ w powstaniu Warszawskim
  10. Maślankowski Tadeusz – ranny w powstaniu Warszawskim – zginął bez wieści - Gimnazjum Sobieskiego
  11. Kamiński Stanisław – zamordowany w obozie koncentracyjnym – Gimnazjum Chrobrego i Politechnika
  12. Zieliński Bronisław – zamordowany w obozie koncentracyjnym – Gimnazjum Chrobrego
  13. Kołakowski – zamordowany w obozie koncentracyjnym - Gimnazjum Sobieskiego
  14. Czarnowski Feliks – zamordowany w obozie koncentracyjnym.
  15. Zajączkowski Zdzisław – zamordowany w obozie koncentracyjnym
  16. Gardzielewski Klemens – zmarł na skutek choroby nabytej w obozie koncentracyjnym
  17. Miszewski – zmarł na skutek choroby nabytej w internacie
  18. Wiliński – zginął w 1939 r.
  19. Łuszpiński Stefan – zginął w 1939 r. pod Sochaczewem
  20. Kwiatkowski Hilary – zginął w 1939 pod Garwolinem
  21. Englert Włodzimierz – zginął w roku 1939
  22. Klimek – zginął w walce z wrogiem
  23. Nowakowski Wojciech – zginął w walce z wrogiem
  24. Bejga Marian – zginął w walce z wrogiem 

 

Dnia 12 października odbyły się uroczystości z okazji 25 - lecia istnienia Państwowej Szkoły Budowy Maszyn w Grudziądzu

 

O skarbach studni na Górze Zamkowej w legendzie „Tajemnica studni na zamku grudziądzkim”



Redakcja: Tadeusz Rauchfleisz, KMDG. Logo KMDG wykonał Grzegorz Rygielski.