Koło Miłośników Dziejów Grudziądza Logo KMDG Herb Grudziądza

BIULETYN
KOŁA MIŁOŚNIKÓW DZIEJÓW GRUDZIĄDZA
KLUB „CENTRUM” SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWEJ
Rok VIII: 2010 Numer 9 (238)
Data odczytu: 03.03.2010 Data wydania: 03.03.2010

Stanisław Poręba 798. spotkanie

Dr Kazimierz Mężyński (1904-1983) - zapomniany badacz dziejów menonitów w okolicach Grudziądza.

MĘŻYŃSKI Kazimierz (ur. 26 I 1904 Błoszczyńce, Kijowszczyzna – zm. 23 XI 1983, Gdynia), dr, polonista, nauczyciel, historyk literatury i badacz dziejów menonitów.

Szkołę powszechną ukończył w rodzinnej wsi, gimnazjum w Bydgoszczy (1925), a studia wyższe - polonistykę (Uniwersytet Poznański, 1925 – 1931, praca magisterska: „Rosja i Rosjanie w utworach A. Mickiewicza”). Tamże uzyskał doktorat na podstawie pracy: „Rosja w wykładach paryskich A. Mickiewicza” (1936). Od 1929 r. pracował jako nauczyciel polonista: Poznań (Gimn. Marcinkowskiego), Toruń (Gimn. Kopernika), Grudziądz (Gimn. Niemieckie J. W. Goethego, ok. 1934 - 1938) i Gdynia (Gimn. Męskie, 1938 – 1939). W Grudziądzu mieszkał przy ul. S. Moniuszki 4 (1937 –1938). Przy wymienionym gimnazjum prowadził „Klub Polski” i zajmował się badaniem dziejów menonitów w okolicach miasta. Do przemieszczania się używał roweru...

Po wybuchu II wojny światowej mieszkał w Warszawie. Zajmował się tajnym nauczaniem. Jego żonę Helenę z Jeske –Choińskich Mężyńską (15.3.1908, Warszawa – 26.7.1944, Warszawa), nauczycielkę i działaczkę AK, zamordowali Niemcy.

 

Uczestnik Powstania Warszawskiego 1944 r. W 1945 r. powrócił do Gdyni. Pracował jako nauczyciel Gimn. Męskiego, kierownik Ogniska Metodycznego Języka Polskiego i wykładowca na Wyższym Kursie Nauczycielskim. Był też współorganizatorem Wyższej Szkoły Pedagogicznej (WSP) w Gdańsku (I. Dziekan Wydziału Humanistycznego). W 1952 r. został zwolniony ze szkolnictwa przez władze PRL. Pracował wtedy m. in. jako redaktor Wydawnictwa Morskiego w Gdyni. W 1957 r. powrócił do pracy na WSP. W 1963 r. uzyskał habilitację na UJ w Krakowie (praca habilitacyjna: „Adam Mickiewicz a Gotfryd Ernest Groddeck”) i został mianowany docentem. Od 1970 r. był pracownikiem naukowym Uniwersytetu Gdańskiego (m. in. opiekun Katedry Literatury Rosyjskiej). W 1974 r. przeszedł na emeryturę. Interesował się także m. in. słownictwem morskim i brał udział w opracowaniu „słownika morskiego”...

Przez wiele lat zajmował się też dziejami menonitów w Polsce m. in. w pow. chełmińskim i świeckim oraz w okolicach Grudziądza.

WAŻNIEJSZE PRACE:

-Rosja w wykładach paryskich A. Mickiewicza, Poznań 1938.

-O mennonitach w Polsce, Gdańsk 1961 (w: ROCZNIK GDAŃSKI. R. XIX – XX: 1960/1961), s. 185-259.

- A. Mickiewicz a Gotfryd Ernest Groddeck, Gdańsk 1963.

-Gotfryd Ernest Groddeck. Profesor A. Mickiewicza. Próba rewizji, Gdańsk – Wrocław 1974.

Literatura:

-E. Breza, Mężyński Kazimierz (1904 – 1983), w: Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, Gdańsk 1997, t. III, s. 195-196.

-Tenże, Kazimierz Mężyński (26 I 1904 - 23 Xl 1983), GDAŃSKIE ZESZTYTY HUMANISTYCZNE, 1986, t. XXV, nr 29, s. 232-243.

MENNONICI  I

Grupa holenderskich umiarkowanych, pacyfistycznych anabaptystów, która osiedliła się nad dolną Wisłą, w latach 30. XVI w. Jako wolni rolnicy i rzemieślnicy słynęli z pracowitości i uczciwości. Częściowo spolszczyli się jako tzw. Olędrzy, a częściowo zniemczyli. Zniemczeni mennonici wyjechali ok. 1945 r. spod Gdańska, ale zachowali dobrą pamięć o Polsce.                                 

(ENCYKLOPEDIA POLSKI.

Słowo wstępne: Tadeusz Chrzanowski,

Kraków [1996], s. 404.)

 

MENNONICI II

Odłam protestanckiego ugrupowania anabaptystów, uformował się w XVI w. we Fryzji (Niderlandy), w wyniku działalności Mennona SIMMONSA (1496 – 1559), od 1536 pastora w Witmarsum (Fryzja) i autora podstawowej dla mennonitów pracy „FUNDAMENTBOOK” (l539). Mennonici odrzucają całkowicie chrzest dzieci, wprowadzają natomiast chrzest dorosłych, uznają również Eucharystię. Te dwa sakramenty są rozumiane przez nich jako wewnętrzny przejaw nieustannego oddziaływania Boga na wiernych. Wzbraniają się przed obejmowaniem urzędów, służbą wojskową i przysięgą. Obowiązuje ich surowa dyscyplina i karność kościelna, wynikająca z dosłownego tłumaczenia nauk ewangelicznych. Od 1683 ośrodkiem działalności mennonitów jest założone przez nich miasto Germantown (USA). W Polsce pojawili się w XVI i XVII w. jako emigranci z Fryzji i Holandii, i osiedlili się głównie na Pomorzu. Następne fale emigracji mennonitów miały miejsc w 1784 i 1786. Przybywali wówczas do wschodniej Małopolski, m. in. w okolice Szczerca, a przed 1795 powstał również zbór mennonitów w Kazuniu, na Mazowszu. Stanowią zespół niezależnych od siebie zborów, nie mają hierarchii i administracji wyznaniowej.

(ENCYKLPEDIA „GAZETY WYBORCZEJ”, [Warszawa 2005], t. 10, s. 594.)

 

SOSNÓWKA.

Wieś w pow. grudziądzkim (Gmina Grudziądz). Do 1956 r. należała do pow. chełmińskiego. Leży przy szosie z Grudziądza do Chełmna przez Podwiesk... Mennonici osiedlili się w niej w XVII w. We wsi wybudowali drewnianą kaplicę, czynną do 1945 r. oraz założyli cmentarz. W ciągu XIX w. ulegli germanizacji. Na przełomie XVIII i XIX w. diakonem gminy mennonickiej był Abraham Nickel, który 8 XI 1806 r., w imieniu gmin mennonickich Prus Zachodnich i Wschodnich ofiarował królowi pruskiemu 30 000 talarów w złocie „na wojsko” ... W okresie II Rzeczypospolitej wieś była jednym z ośrodków mennonickich w Polsce, m. in. obok Mątawy - Grupa (pow. Świecie), Nieszawki (pow. Toruń), Kazunia (pow. Warszawa), Nowe Wymyśle (pow. Płock) i Kiernicy (pow. Lwów). Przy kaplicy działała biblioteka, która ok. 1935 r., nosiła nazwę VOLKSBÜCHEREI SCHŐNSEE (Książnica Ludowa Sosnówka). W jej zbiorach znajdowały się liczne stare druki mennonickie i materiały do dziejów mennonitów w pow. grudziądzkim. Z biblioteki korzystał m. in. ok. 1937 r. dr K. Mężyński.

Biblioteka uległa zniszczeniu po II wojnie światowej. Dziejami Sosnówki interesował się po 1960 r. grudziądzki pisarz regionalny i dziennikarz Alfons Albin Olkiewiez (1907 – 1967). Korespondencje o tematyce mennonickiej publikował m. in. w „Zielonym Sztandarze” (Warszawa).

Pisownia:

- menonita...

(PAN, Słownika Języka Polskiego. Red Nacz. W Doroszewski, Warszawa 1963, t. 4, s. 567.

 

- mennonici...

(ENCYKLPEDIA „GAZETY WYBORCZEJ”, [Warszawa 2005], t. 10, s. 594.)



Redakcja: Tadeusz Rauchfleisz, KMDG. Logo KMDG wykonał Grzegorz Rygielski.